Δύο στα τρία άτομα στην Ελλάδα συνδέουν αυτόματα τους άνδρες με την καριέρα και τις γυναίκες με την οικογένεια – ακόμα και όταν συνειδητά δηλώνουν ότι το φύλο δεν παίζει ρόλο.
Αυτό δείχνει νέα έρευνα του ΚΜΟΠ – Κέντρο Κοινωνικής Δράσης και Καινοτομίας, η οποία εξετάζει τις μη συνειδητές προκαταλήψεις γύρω από το φύλο και την καριέρα. Παρά τη νομοθετική πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών και τη δημόσια υποστήριξη της ισότητας των φύλων, τα έμφυλα στερεότυπα εξακολουθούν να επηρεάζουν τις κοινωνικές αντιλήψεις και τις καθημερινές αποφάσεις.
Τα ευρήματα προέρχονται από το «Τεστ Μη Συνειδητών Συσχετίσεων», του ΚΜΟΠ, που είναι ανοιχτά διαθέσιμο για το κοινό. Τα δεδομένα που έχουν ήδη συγκεντρωθεί, συνεισφέρουν στη μεγάλης έκτασης δημόσια μελέτη του ΚΜΟΠ στην Ελλάδα για τις μη συνειδητές συσχετίσεις του φύλου με την καριέρα και την οικογένεια. Στην έρευνα είχαν συμμετάσχει ως τον Φεβρουάριο 1.145 άτομα, προσφέροντας μια από τις πρώτες συστηματικές εικόνες για τον τρόπο με τον οποίο τα έμφυλα στερεότυπα λειτουργούν σε επίπεδο αυτόματων αντιλήψεων.
Πέντε βασικά ευρήματα για τη σύνδεση καριέρας και φύλου
Τα αποτελέσματα της έρευνας ανέδειξαν πέντε βασικά συμπεράσματα.
- Οι προκαταλήψεις παραμένουν ευρέως διαδεδομένες
Δύο στα τρία άτομα (67%) συνέδεσαν αυτόματα τους άνδρες με την καριέρα και τις γυναίκες με την οικογένεια. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι τα έμφυλα στερεότυπα εξακολουθούν να είναι βαθιά ριζωμένα στις κοινωνικές αντιλήψεις.
- Άνδρες και γυναίκες παρουσιάζουν παρόμοια μοτίβα
Οι μη συνειδητές προκαταλήψεις δεν εμφανίζονται μόνο στους άνδρες. Τα δεδομένα δείχνουν ότι άνδρες και γυναίκες παρουσιάζουν σχεδόν το ίδιο επίπεδο αυτόματων συσχετίσεων μεταξύ φύλου και καριέρας. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι τα στερεότυπα αποτελούν ευρύτερο κοινωνικό και πολιτισμικό μοτίβο και όχι χαρακτηριστικό μιας συγκεκριμένης ομάδας.
- Το επίπεδο εκπαίδευσης δεν μειώνει απαραίτητα τις προκαταλήψεις
Η μελέτη δεν εντόπισε σαφή σχέση ανάμεσα στο υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης και τη μείωση των μη συνειδητών προκαταλήψεων. Το εύρημα αυτό αμφισβητεί τη διαδεδομένη αντίληψη ότι η εκπαίδευση από μόνη της αρκεί για να περιορίσει τα στερεότυπα.
- Οι συνειδητές στάσεις δεν συμβαδίζουν πάντα με τις αυτόματες αντιδράσεις μας
Πολλά άτομα που δηλώνουν ότι υποστηρίζουν την ισότητα των φύλων εξακολουθούν να εμφανίζουν αυτόματες συσχετίσεις που συνδέουν τους άνδρες με την καριέρα και τις γυναίκες με την οικογένεια. Η διαφορά μεταξύ των συνειδητών αξιών και των μη συνειδητών αντιλήψεων αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα της έρευνας.
- Οι προκαταλήψεις διαπερνούν όλες τις ηλικίες
Από τη Gen Z έως τους Boomers, τα δεδομένα δείχνουν ότι οι μη συνειδητές προκαταλήψεις εμφανίζονται σε όλες τις γενιές. Συγκεκριμένα, ακόμη και οι νεότερες ηλικίες παρουσιάζουν παρόμοια επίπεδα αυτόματων συσχετίσεων με τις μεγαλύτερες γενιές, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα στερεότυπα αναπαράγονται μέσα από ευρύτερα κοινωνικά και πολιτισμικά πρότυπα.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για την εργασία, την εκπαίδευση και τη δημόσια πολιτική
Από τον τρόπο λειτουργίας των οργανισμών και των διαδικασιών ανθρώπινου δυναμικού, έως την εκπαίδευση και τον σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών για την ισότητα των φύλων, τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύουν ότι οι μη συνειδητές προκαταλήψεις μπορούν να επηρεάζουν αποφάσεις και συμπεριφορές σε πολλούς τομείς της κοινωνίας. Ποιες συστάσεις προκύπτουν για την αντιμετώπισή τους;
Για οργανισμούς και επαγγελματίες ανθρώπινου δυναμικού
Οι μη συνειδητές προκαταλήψεις μπορεί να επηρεάζουν διαδικασίες όπως η πρόσληψη, η αξιολόγηση και η επαγγελματική εξέλιξη. Πώς μπορούν οι οργανισμοί να περιορίσουν αυτή την επίδραση;
Μέσα από πιο δομημένες και διαφανείς διαδικασίες, όπως:
- αξιολόγηση βιογραφικών χωρίς να είναι εμφανή τα στοιχεία του φύλου στο στάδιο της προεπιλογής
- χρήση τυποποιημένων κριτηρίων αξιολόγησης
- εφαρμογή διαδικασιών επιλογής που μειώνουν την επίδραση υποκειμενικών κρίσεων
Για επαγγελματίες στον τομέα της εκπαίδευσης
Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι η εκπαίδευση από μόνη της δεν αρκεί για να ανατρέψει βαθιά ριζωμένα στερεότυπα που διαμορφώνονται μέσα από χρόνια πολιτισμικής έκθεσης, όπως στα μέσα ενημέρωσης, στην αγορά εργασίας και στην οικογενειακή ζωή.
Η εκπαίδευση μπορεί ωστόσο να συμβάλει στην αναγνώριση και την αμφισβήτηση αυτών των στερεοτύπων μέσα από:
- εκπαιδευτικά προγράμματα που παρουσιάζουν εναλλακτικά πρότυπα ρόλων
- ανάπτυξη της κριτικής σκέψης γύρω από τα έμφυλα στερεότυπα
- δράσεις που γεφυρώνουν το χάσμα μεταξύ συνειδητών στάσεων και αυτόματων αντιδράσεων
Για φορείς χάραξης πολιτικής
Η κατανόηση των μη συνειδητών προκαταλήψεων μπορεί να συμβάλει στον σχεδιασμό πιο αποτελεσματικών πολιτικών για την ισότητα των φύλων, καθώς εστιάζει στην αντιμετώπιση των μηχανισμών που διαμορφώνουν τις έμφυλες ανισότητες.
Στο πλαίσιο αυτό, οι φορείς χάραξης πολιτικής είναι αποτελεσματικό να εστιάσουν στην:
- ενσωμάτωση δεικτών που εξετάζουν κοινωνικές στάσεις και στερεότυπα στα εργαλεία παρακολούθησης και διαμόρφωσης πολιτικών για την ισότητα των φύλων
- υποστήριξη ερευνών που καταγράφουν τη διαχρονική εξέλιξη των κοινωνικών αντιλήψεων
Λάβετε μέρος στην συνεχιζόμενη έρευνα για τα έμφυλα στερεότυπα
Η έρευνα παραμένει ανοιχτή στο κοινό. Απαντώντας στο τεστ, μπορείτε να ανακαλύψετε τις δικές σας αυτόματες συσχετίσεις και ταυτόχρονα να συμβάλετε στη δημιουργία της πρώτης μεγάλης -ανώνυμης- βάσης δεδομένων για τα έμφυλα στερεότυπα στην Ελλάδα.
Μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά την έρευνα εδώ.
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας στο [email protected].