Οι διακρίσεις μπορεί να μην είναι πάντα ορατές, αλλά μπορούν να αντιμετωπιστούν μέσα από γνώση, διάλογο και συνεργασία. Αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα της διήμερης εκδήλωσης «Bridging Borders: Από τα τείχη των διακρίσεων στις γέφυρες της συμπερίληψης», που διοργάνωσε το ΚΜΟΠ– Κέντρο Κοινωνικής Δράσης και Καινοτομίας στον Πειραιά στις 22 και 23 Ιανουαρίου 2026. Περισσότερα από 100 άτομα —επαγγελματίες του κοινωνικού τομέα, εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης και υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής— συμμετείχαν ενεργά σε ένα διήμερο γεμάτο συζητήσεις και βιωματικά εργαστήρια με στόχο την οικοδόμηση μιας πιο συμπεριληπτικής κοινωνίας.

Δεδομένα, διάλογος και αόρατες διακρίσεις

Τον συντονισμό της εκδήλωσης πραγματοποίησε η Τζένη Λαζάρου, Συντονίστρια της Ομάδας Υλοποίησης Προγραμμάτων του ΚΜΟΠ.  Χαιρετισμούς απηύθυναν η Χριστίνα Ψωρογιάννη, Σύμβουλος Διαχείρισης της ΚΟ.Δ.Ε.Π. και o Παναγιώτης Κυρίμης Επικεφαλής του Europe Direct Piraeus.

Στην πρώτη θεματική ενότητα παρουσιάστηκαν στοιχεία και ευρήματα για τις διακρίσεις στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία από την Υπεύθυνη Ερευνήτρια του ΚΜΟΠ, Μαρία Έλλη Δουφεξή-Καπλάνη. Τα ερευνητικά αποτελέσματα σχολίασε η Μαρία-Λουίζα Δεύτου, εκπρόσωπος του Δικτύου Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας.

Η παρουσίαση της ποιοτικής και ποσοτικής έρευνας, που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου ECOSYSTEM, ανέδειξε ότι τα ερωτηθέντα άτομα θεωρούν ότι οι διακρίσεις βάσει συγκεκριμένων χαρακτηριστικών είναι πολύ ή σχετικά διαδεδομένες. Πιο διαδεδομένες φαίνεται να θεωρούν τις διακρίσεις βάσει του φύλου, του σεξουαλικού προσανατολισμού, της ταυτότητας και της έκφρασης φύλου, της κοινωνικής κατάστασης, της φυλής και της εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής. Παράλληλα, η Μαρία Έλλη Δουφεξή-Καπλάνη τόνισε την ύπαρξη ασυνείδητων διακρίσεων, όπως ανέφερε σημαντικός αριθμός ατόμων που συμμετείχε στην έρευνα και παρουσίασε το νέο εργαλείο αυτοπαρατήρησης του ΚΜΟΠ για τις αυτόματες συνδέσεις του φύλου, της καριέρας και της οικογένειας. Τόνισε, επίσης, το υψηλό ποσοστό ατόμων που δήλωσαν ότι βίωσαν διακρίσεις και την έλλειψη αναφοράς λόγω φόβου, γραφειοκρατίας και κανονικοποίησης της βίας.

Ακολούθησε πάνελ συζήτησης με τίτλο «Αόρατες διακρίσεις: Προκλήσεις και ευκαιρίες στην ένταξη και τη συμπερίληψη», το οποίο συντόνισε η Κατερίνα Νούμτα, Υπεύθυνη Προγραμμάτων και Επικοινωνίας της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Στο πάνελ συμμετείχαν η Γεωργία Αλεξάνδρου ως επιστημονικά Υπεύθυνη του Φιλικού Χώρου για Γυναίκες και Κορίτσια του ΚΜΟΠ, ο Νίκος Αλεξίου, εμπειρογνώμονας σε θέματα μεταναστευτικής διακυβέρνησης και παιδικής προστασίας, ο Νικήτας Κανάκης προϊστάμενος διεύθυνσης κοινωνικών υπηρεσιών της  ΚΟ.Δ.Ε.Π., ο Γιονούς Μουχαμμαντί, Διευθυντής του Ελληνικού Φόρουμ Προσφύγων, και η Τζίνα Ψυλλιάκου, Διευθύντρια της οργάνωσης Velos Youth.  Στη συνέχεια, τον λόγο πήραν μέλη διαφορετικών κοινοτήτων, τα οποία μοιράστηκαν τις δικές τους προσωπικές εμπειρίες και απόψεις, μετατρέποντας τη συζήτηση σε μια ζωντανή, διαδραστική εμπειρία.

Από τη θεωρία στην πράξη

Η δεύτερη ημέρα της εκδήλωσης αποτέλεσε ένα ζωντανό πεδίο δράσης και ανταλλαγής ιδεών. Μέσα από μια σειρά βιωματικών εργαστηρίων, άνοιξε ένας πολυδιάστατος χώρος συμμετοχής, δίνοντας έμφαση στη μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη.

Το πρόγραμμα περιελάμβανε τρία διαδραστικά εργαστήρια:

«Τεστάροντας τις προκαταλήψεις μας»: Με συντονίστρια τη Γεωργία Αλεξάνδρου, Ερευνήτρια του ΚΜΟΠ, τα συμμετέχοντα άτομα εξερεύνησαν τις ασυνείδητες προκαταλήψεις τους γύρω από την εθνοτική καταγωγή, το φύλο, την ηλικία,, την αναπηρία, τη σωματική κατάσταση, τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα των Ρομά μέσα από βιωματικές ασκήσεις και διαδραστικά κουίζ.

«Ιστορική μνήμη και δημοκρατικές αξίες: Μαθαίνοντας από το παρελθόν, δρώντας στο παρόν»: Η Μαργαρίτα Μαρκοβίτη, καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών και ερευνήτρια στο ΚΜΟΠ ανέλυσε τον τρόπο με τον οποίο οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα κλιμακώνονται σε πολιτικές αποκλεισμού και τελικά σε πράξεις ακραίου ρατσισμού. Μέσα από παραδείγματα από την αντισημιτική προπαγάνδα που προηγήθηκε του Ολοκαυτώματος-όπως η απεικόνιση των Εβραίων ως «οικονομικών παρασίτων» ή «εχθρών του έθνους»- έδειξε πώς η σταδιακή απανθρωποποίηση νομιμοποιεί τη βία. Η ομιλία της συνέδεσε τον ιστορικό αντισημιτισμό με σύγχρονες μορφές διακρίσεων και ρατσισμού κατά μεταναστών, Ρομά και άλλων ομάδων, υπογραμμίζοντας ότι οι μηχανισμοί του μίσους παραμένουν ανησυχητικά παρόμοιοι στο σήμερα.

«Ενδυνάμωση των νέων και ασφαλείς χώροι συμμετοχής: Από τη θεωρία στην πράξη»: Η Άντζελα Σκέμπι, Διαχειρίστρια Ευρωπαϊκών Έργων του ΚΜΟΠ, παρουσίασε πρακτικούς τρόπους για τη δημιουργία χώρων όπου όλα τα άτομα νιώθουν ευπρόσδεκτα, ορατά και ασφαλή. Κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στη θεματική του συμπεριληπτικού λόγου, ενώ τα συμμετέχοντα άτομα είχαν την ευκαιρία να λάβουν μέρος σε ένα διαδραστικό παιχνίδι, το «Παιχνίδι της Συμπερίληψης». Μέσα από τη βιωματική αυτή διαδικασία, αναδείχθηκε το πόσο εύκολα και συχνά ο καθημερινός μας λόγος μπορεί –άθελά μας– να γίνεται μη συμπεριληπτικός, ανοίγοντας χώρο για προβληματισμό, αυτοπαρατήρηση και ουσιαστική αλλαγή.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης προβλήθηκε τέλος το ντοκιμαντέρ “We Make the Space”, το οποίο αποτέλεσε έναυσμα για μια ουσιαστική και εποικοδομητική συζήτηση με το κοινό γύρω από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η κοινωνία των πολιτών, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Την συζήτηση συντόνισε η Ράνια Ελ Αμπάσυ, Διαχειρίστρια Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων του ΚΜΟΠ και αναδείχθηκαν ζητήματα που αφορούν τη συρρίκνωση του χώρου δράσης της κοινωνίας των πολιτών, τις πιέσεις που δέχονται οι οργανώσεις και τη σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης κινδύνων. Στη συνέχεια, παρουσιάστηκε ένα καινοτόμο εργαλείο έγκαιρης προειδοποίησης (Early Warning Mechanism) για την καταγραφή και παρακολούθηση των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Τα συμμετέχοντα άτομα είχαν την ευκαιρία να περιηγηθούν στο εργαλείο και να κληθούν να το συμπληρώσουν εκ μέρους των οργανισμών τους, συμβάλλοντας έτσι στη χαρτογράφηση τάσεων και στη συλλογική κατανόηση των εξελίξεων που επηρεάζουν το civic space.

Η εκδήλωση ήταν μέρος της σειράς “KMOP Dialogues”, μιας πρωτοβουλίας του ΚΜΟΠ όπου πολίτες, ειδικοί, φορείς και εκπρόσωποι της Κοινωνίας των Πολιτών συναντιούνται για να μοιραστούν γνώσεις και εμπειρίες, αναδείξουν νέες προσεγγίσεις, αναπτύξουν συνεργασίες με αντίκρισμα και να συνδιαμορφώσουν λύσεις για τις κοινωνικές προκλήσεις του σήμερα και του αύριο.

Για περισσότερες πληροφορίες επικοινωνήστε μαζί μας στo: [email protected].