Η επαφή με τη φύση εδώ και αιώνες θεωρείται ευεργετική. Αυτή είναι μια κοινή, διαχρονική γνώση για όλο τον κόσμο. Aυτό που αλλάζει σήμερα δεν είναι η φύση, αλλά η κατανόηση μας για το πώς και γιατί λειτουργεί τόσο καλά στον άνθρωπο. Η σύγχρονη έρευνα μας οδηγεί σε έναν ολοένα και πιο δομημένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο αξιοποίησης των φυσικού περιβάλλοντος για την υγεία: τις φυσιοκεντρικές παρεμβάσεις (nature-based interventions-NBI), δηλαδή, τις παρεμβάσεις βασισμένες στη φύση και τις φυσιοκεντρικές θεραπείες (nature-based therapies-NBT) δηλαδή, τις θεραπείες βασισμένες στη φύση.
- Φυσιοκεντρικές παρεμβάσεις
Κι αν οι δύο όροι φαίνονται σχεδόν ίδιοι, η διαφορά τους είναι σημαντική και πρακτικά ουσιαστική. Οι φυσιοκεντρικές παρεμβάσεις (ΝΒΙ) είναι δραστηριότητες που αξιοποιούν στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος για τη βελτίωση της ευεξίας, τη μείωση του σωματικού και ψυχικού άγχους, και την προαγωγή της υγείας. Μπορεί να είναι απλές, καθημερινές πρακτικές ή οργανωμένες παρεμβάσεις. Τέτοια παραδείγματα είναι ένας περίπατος σε πάρκο, μια σύντομη άσκηση ενσυνειδητότητας (mindfulness) σε φυσικό χώρο, λίγη κηπουρική, ή δραστηριότητες αισθητηριακής σύνδεσης με το φυσικό περιβάλλον. Οι φυσιοκεντρικές παρεμβάσεις (ΝΒΙ) είναι ευέλικτες και εφαρμόζονται από άτομα που θέλουν να ενδυναμωθούν ψυχικά και σωματικά μέσω της επαφής με τη φύση. Μπορούν να λειτουργήσουν ως μέτρο πρόληψης, αξιοποιώντας τη φύση ως καθημερινή πηγή στήριξης. Απλές, ήπιες δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον που ενισχύουν τη γενική ευεξία, φαίνεται να μειώνουν τον κίνδυνο εξουθένωσης (burn out) και να βοηθούν τους ανθρώπους να αντέχουν καλύτερα τις δυσκολίες και να επανέρχονται πιο εύκολα από το στρες.
- Φυσιοκεντρικές θεραπείες
Οι φυσιοκεντρικές θεραπείες (ΝΒΤ) είναι κάτι βαθύτερο: αποτελούν οργανωμένες, δομημένες θεραπευτικές παρεμβάσεις, σχεδιασμένες και εφαρμοσμένες από εκπαιδευμένους θεραπευτές. Στόχος τους είναι να αξιοποιήσουν τις ιδιότητες του φυσικού περιβάλλοντος για να ενισχύσουν την υγεία, να υποστηρίξουν την πρόληψη ή και τη θεραπεία χρόνιων ψυχικών και σωματικών παθήσεων. Τέτοια παραδείγματα είναι η δασοθεραπεία (forest therapy) από πιστοποιημένο θεραπευτή, η θεραπευτική κηπουρική (horticultural therapy) , η θεραπεία άγριας φύσης (wilderness therapy) για άτομα με τραυματικές εμπειρίες, θεραπευτικά πρωτόκολλα φύσης για άγχος, ή χρόνιο στρες.
Με απλά λόγια, οι φυσιοκεντρικές παρεμβάσεις είναι οι στοχευμένες δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον, ενώ οι φυσιοκεντρικές θεραπείες είναι το δομημένο θεραπευτικό πλαίσιο με βασικό εργαλείο αυτές τις δραστηριότητες. Από τις πιο ήπιες μορφές θεραπειών βασισμένων στη φύση , όπως μια καθοδηγούμενη βόλτα στο δάσος, μέχρι τις πιο εξειδικευμένες, όπως η θεραπευτική κηπουρική και η δασοθεραπεία, όλες βασίζονται σε ένα κοινό σημείο: η φύση λειτουργεί ως ενεργό μέσο υποστήριξης και όχι απλώς ως σκηνικό.
Ποια είναι τα οφέλη για την ψυχική και σωματική υγεία;
Οι επιστημονικές μελέτες των τελευταίων χρόνων προσφέρουν ένα εντυπωσιακά συνεπές μήνυμα: η επαφή με τη φύση επηρεάζει θετικά τόσο το σώμα όσο και την ψυχή, αποδεικνύοντας ότι και τα δύο λειτουργούν καλύτερα όταν κάνουμε αυτό που εξελικτικά είμαστε φτιαγμένοι να κάνουμε, δηλαδή, να συνυπάρχουμε με τη φύση. Η σύγχρονη έρευνα τονίζει τα οφέλη για τη σωματική υγεία, όπως τη μείωση αρτηριακής πίεσης και καρδιακού ρυθμού, την καλύτερη λειτουργία του ανοσοποιητικού, τη βελτίωση της αναπνευστικής λειτουργίας και την εξισορρόπηση των ορμονών που σχετίζονται με το σωματικό στρες. Παράλληλα, μελέτες καταγράφουν τα οφέλη για την ψυχική υγεία, όπως τη μείωση άγχους και των συμπτωμάτων κατάθλιψης, τη βελτίωση της διάθεσης και αυτοεκτίμησης, την ενίσχυση γνωστικών λειτουργιών (προσοχή, συγκέντρωση) και την ουσιαστική ξεκούραση και επαναφορά της ψυχικής μας ενέργειας.
Γνωριμία με την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία NATURELAB
Στο πλαίσιο όλων των παραπάνω, ένα καινοτόμο “HORIZON Europe” πρόγραμμα που αξιοποιεί τις φυσιοκεντρικές παρεμβάσεις για την προαγωγή της υγείας εφαρμόζεται πλέον και στην Ελλάδα μέσω του ΚΜΟΠ: το NATURELAB. Μέσα από το πρόγραμμα αυτό, άτομα και επαγγελματίες έχουν τη δυνατότητα να ενταχθούν σε μια διεθνή κοινότητα ανταλλαγής εμπειριών, ιστοριών και γνώσεων, συνδέοντας την τοπική πραγματικότητα με εξελίξεις και πρακτικές από όλη την Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική.
Για να ενημερώνεστε σχετικά με τη θεραπευτική δύναμη της φύσης καθώς και να συνδεθείτε με ένα διεθνές δίκτυο επαγγελματιών ψυχικής υγείας, ερευνητών και θεραπευτών από όλο τον κόσμο, μπορείτε να εγγραφείτε στο “Social Innovation Hub“.
Γιατί τώρα;
Σε μια εποχή όπου το άγχος, η αβεβαιότητα γύρω από το κλίμα και οι έντονοι ρυθμοί της καθημερινότητας αυξάνονται συνεχώς, η παρέμβαση, ή ακόμη και η θεραπευτική προσέγγιση, μέσω της φύσης δεν αποτελεί απλώς μια “μόδα”, αλλά μια ουσιαστική ανάγκη. Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη, οικονομικά προσιτή, και βαθιά ανθρώπινη απάντηση στην ανάγκη για υγεία, επαφή, επανάκαμψη και σύνδεση με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Ας ακούσουμε όλη την πρόσκληση της φύσης!
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας στο [email protected].